Giữa đêm thẳm trên đèo vắng, ta lại nghe vang vọng câu hát cao vút "Cháy lên đi lửa thiêng cao nguyên...".

Tui có xíu duyên phận với đồng bào Ê đê trên đây, với cả người bắc 75 nữa. Cái giọng lai mà dưới xuôi từng kỳ thị, nay lại là thứ thẩm mỹ ngôn từ thú vị.

Sau mấy câu chào hỏi hồ như đã quen từ trước, H' Noel Bya kể tui nghe câu chuyện đại ngàn, nơi những dòng sông cuồng nộ tưởng chừng không bao giờ khô cạn, nay chỉ còn là những cái lạch nước tí teo róc rách du dương.

• Kia là rẫy bắp của K'Jeremy!

• Ủa, sao nghe tên không có Ê đê lắm vậy?

• A, K'Jeremy là K'Ho Sre, vùng đất của nó không còn phù hợp trồng trọt nữa nên nó về đây!

Tui biết khu đó, cũng từng ở đó một tuần. Đó là một làng bỏ phố về rừng của người Kinh. Người ta lên mua đất, triển khai các dự án vĩ đại, rồi đẩy những kẻ thiểu số, yếu thế về pha tuyệt chủng.

• Dưới chỗ em họ thích về đây coi cồng chiêng, cưỡi voi, coi mấy anh chị dệt thổ cẩm, đan gùi lắm!

Tui tưởng rằng mình đang cố vớt vát chút lòng tự trọng cho anh, nhưng thấy anh không vui lắm. Thôi đành chào nhau mà đi tiếp.

Hành trình cứ thế kéo dài qua bao đường cua uốn lượn, để tâm trí bay cao vời vợi với trời đêm trăng sáng. Chợt tui ngộ ra, cũng là chúng ta thường thích thú vô sở thú để coi mấy con động vật hoang dã sinh hoạt trong cái chuồng của nó. Con nào càng nguy cấp thì càng khoái coi...

Khi lội bộ lên đồi dốc, một công trình qui mô choáng ngợp từ từ trồi lên theo từng nhịp bước đi. Ông ngoại nắm tay tui đứng trên đỉnh đồi, ngang tầm mắt là cái “hang yêu quái” này. Ổng hù là tui mà hư hỏng thì ổng sẽ nhốt trong này luôn, coi bộ cũng giống mấy hang trong phim Tề Thiên nên tui tin thiệt nha. Bờ tường kín mít giữa đồi thông âm u, thêm màn sương mùa xuân ẩm ướt làm công trình thêm phần loang loáng nắng trời mà cũng bám rêu phong đủ đen thui đặng tương phản cực mạnh giữa màu xanh cây lá.

Tui đã sợ! Về nhà cứ ông ngoại nhắc về “hang yêu quái”, tui tưởng tượng sẽ phải lội bộ lên đồi thông để rồi bị hút vô trong hình tượng cái công trình này.

Năm đó, ông ngoại ổng dẫn cả nhà lên đồi thông không phải để vọng cảnh, mà là kiếm đất chôn mình. Ổng hù tui về cái “hang yêu quái” được mấy năm thì ổng nằm luôn gần “hang yêu quái”.

Tang ngoại, ánh mắt tui ngó nghiêng thầy tụng, quan tài, khói nhang, rồi cũng lại bị hút về cái “hang yêu quái” đó. Công trình bao năm cứ im lìm thi gan tuế nguyệt, mùa xuân phủ rêu cỏ, mùa hạ phủ nắng cháy, mùa thu phủ lá rụng, mùa đông phủ mưa phùn... Dưới cơn mưa Huế mỏng mảnh, công trình ngó cô liêu biết bao...

Ông ba, em ông ngoại, thấy tui ngó về đó hoài, mới nói đó là lăng bà Từ Dụ đó. Tui còn chưa định hình bả là ai, phải yêu quái không, bả sống trong đó lâu chưa sao không thấy bả ra ngoài chơi... thì ông ba xoa đầu nói tiếp, nào lên thăm ông ngoại mà dư dả thì giờ, ông ba dẫn tui vô lăng tham quan nha. Hai ông cháu móc ngoéo, có đồi thông lờ mờ khói nhang làm chứng.

Miết sau này lớn rồi tui mới tìm tòi tìm hiểu thêm, biết Từ Dụ là ai, Từ Dũ là xưởng đẻ :))) ; bà là vợ Hoàng đế Thiệu Trị, là mẹ của Hoàng đế Tự Đức. Cả nhà hoàng tộc luôn, VIP. Và cũng biết cái công trình “hang yêu quái” kia là lăng mộ của bả, là nơi bả nằm. Ông ngoại đúng là biết chọn địa thế chết ha, nằm gần Thái hậu luôn mà.

Ông ba già yếu, trở bịnh liên miên. Tui thì du hí đó đây chả mấy khi thèm vọng cảnh hay bắt yêu quái nữa. Cái lăng Từ Dụ vẫn nằm đó phơi gió sương. Mấy lần tạt ngang lên mộ ngoại, chỉ thấy cỏ mọc cao có khi ngang bụng, và một đàn bò cam đỏ nổi bật giữa cỏ xanh, đang nhởn nhơ vừa nhai nhóp nhép, vừa vô tư ỉa đầy sân lăng. Tui cũng chỉ chậc lưỡi, trời, tiếc cho một cái lăng, vậy thôi. Dù gì cái lăng chỉ là một cấu tử nhỏ trong khung cảnh mà thôi, và tui chỉ tới đây để vọng cảnh, vậy là thỏa mãn rồi.

Chục năm sau, ông ba cũng leo lên đồi vọng cảnh nằm chung với ông ngoại. Kiếp sau có làm người Việt Nam thì hai ông có ông nào lên Hoàng đế cho con nhờ cái dõi giàu sang phú quới, xin cảm ơn. Rồi ngó qua cái kiếp hoàng tộc sát bên, thấy lăng Từ Dụ vẫn có vậy, ngày càng mục nát hơn, còn đàn bò thì càng mập địch và đông đúc.

Vậy mà tui vẫn chưa đủ thôi thúc để tiến vô tìm hiểu về cái lăng. Thiệt tình lớn rồi thấy hồi đó mình hời hợt quá. Vẫn chỉ đứng từ đồi thông ngó qua, rồi chậc lưỡi tiếc, rồi ngoảnh đi, hết tiếc. Tính ra từ lúc tui biết tới cái “hang yêu quái”, sau này là lăng Từ Dụ, nó đã hơn chục năm hoang phế rồi. Tui tin rằng hậu duệ hoàng tộc, tử tôn có lẽ vẫn khói hương định kỳ, vì lễ nghi cung đình Huế rất gắt. Nhưng sao bên ngoài cái lăng đổ hoang tàn xót xa.

Có lẽ do dính cái tiếng Di tích lịch sử, nên lăng không được tự ý sửa chữa, cải tạo... tui nghi ngờ vậy.

Một ngày đẹp trời năm ngoái 2025 tui ghé lại sau đằng đẵng gần 20 năm tưởng chừng đã quên lãng, như li kem bơ ôi thật bất ngờ cái lăng đã thay da đổi thịt. Tường thành được ốp đá đen xanh, thấy không chắc chắn lắm mà cũng có cố gắng. Họa tiết trang trí và 3 đôi rồng chầu khảm sành màu theo kiểu thường thấy ở Huế, khiến công trình có diện mạo sáng sủa, mới mẻ đáng kể. Giờ đứng trên vọng cảnh đã không còn kiểu không khí âm u nữa.

Trước, 2 ông già nhà tui có thể cười ha há mộ mấy ổng còn sáng sủa hơn mộ Thái hậu hoàng cung, giờ thì chắc tém tém lại bớt rồi. Hình lăng mới tui để ở dưới đây; còn hình trên bài là lăng cũ chụp hồi 2022-2023.

Tui dựng xe đứng chống nạnh chán nản, đã cố phóng cho lẹ để ra biển hóng gió, mà cảnh buồn thì người cũng vui đâu bao giờ? Tâm trạng hạ xuống một tone, và nỗi bứt rứt bủa vây như định hiếp dâm tinh thần nề nạng.

Rồi giữa lớp màu bùn xám đỏ đó, em xuất hiện!

Nếu tui họ Trịnh, em sẽ được mô tả rằng “ngồi hát mây bay ngang trời”, hoặc “nắng có hồng bằng đôi môi em”... Thi vị vậy thôi, chớ em tít xa chưa rõ dung nhan giữa sương khói, mà tui cũng chưa kịp soi vì đã bị tiếng sét ái tình gõ ngay vô cặp giò đầy hình xăm mạnh mẽ. Rồi bạn sẽ hỏi sương khói đâu ra, thì đó là từ điếu thuốc ẻm đang hút, màu lửa thi sáng với màu hoàng hôn.

Một cô gái xăm kín chân, đang vừa hút thuốc vừa ngắm hoàng hôn!

Trái tim tui thổn thức như giông bão Vũng Tàu bị nén chặt nhét vô. Rồi tui đã làm gì? Tui... tập thể dục.

Một chàng trai xinh đẹp sau khi chống nạnh chán nản, chàng lắc hông, ngoáy đít. Rồi chàng giơ tay lên hít thở... những hơi thở vừa thiếu tự tin vừa cảm giác tội lỗi khi liếc trộm cô gái kế bên. Chắc tui nghĩ rằng “cứ làm như bình thường là được”, vậy thì đúng là bình thường tui hay tập thể dục chớ đâu có đi cua gái đâu, nên nó thành ra vầy đó.

Khởi động nóng người, tui sực nhớ ra bí kíp của ông anh bê đê mới dạy cho gần đây, Tinh-đơ dương chỉ. Vậy tui đã làm gì?

Tui móc điện thoại ra tải Tinh-đơ và bắt đầu làm một cái profile chuyên cmn nghiệp. Vẫn đôi lần liếc lên nhìn trộm, em lại đốt thêm điếu nữa, mắt em soi mặt trời đỏ, hay em đang khóc? À, chiều cao mình là 160cm thì bao nhiêu inch ta?

Sau khi đặt đối tượng tìm kiếm là Short-term, cho nó gần em, tui quay lên coi kỹ mặt em để quẹt cho nó trúng, thì em đã đi đâu mất rồi. Chỉ còn mình tui với bầu trời đã lặn. Đèn biển Vũng Tàu như những ánh sao đêm nhưng không còn ai soi sáng được tui nữa.

Vậy nên bữa nay trời nổi giông tố, có lẽ dành cho tui.

Đi với nhau trong chiều

Ngày tàn nắng chực tắt

Đau thương và nước mắt

Thành những giọt thinh không.

Ta cùng ngắm mây hồng

Kìa dòng sông đang chảy

Bèo lênh đênh trôi mãi

Lòng mình cũng mênh mông.

Đôi ngả bước song song

Đôi lòng không giao điểm.

Em, anh, mình bước tiếp

Chấp nhận khoảng trống không.

Đối diện để trải lòng

Tâm tư tàn cùng nắng

Nỗi buồn giờ trong vắt

Sóng vài gợn lăn tăn.

Vũ trụ xoay vần không đợi ta, những người cười nói giờ xa lạ, có người tiếp tục hành trình đua chen mong tới đích sớm. Thắng đời rồi thì ý nghĩa cuộc sống là gì?

Cứ ngỡ 500 năm bãi bể nương dâu là lâu dài lắm, ngờ đâu chớp mắt cái đã thấy vụt qua bao đổi thay thời thế, còn ta thì mục ruỗng chạm ngõ tuổi 30 rồi.

Đã từng có người cùng ta đứng lại hít một luồng gió, cùng ngắm một cây cao, hay nghe tiếng đồng lúa đung đưa… Em cùng ta chấp nhận sống chậm để tự cảm nhận và chiêm nghiệm, nhưng rồi chỉ còn ta bơ vơ giữa đất trời hiu quạnh khác lạ.

Nay là một ngày đặc biệt của một người đặc biệt, tui đã hào hứng nghĩ mình sẽ làm điều gì đó đặc biệt. Tự nhiên, cơn hèn hạ trổ ra, tui rút lại thành một cái vỏ cứng để tự bảo vệ mình khỏi những tổn thương chực chờ tái phát. Ngày trôi qua nhẹ nhàng như bao ngày tầm thường khác, cuốn trôi luôn cơ hội, hy vọng, và nỗi niềm chất chứa...

Về khuya, khi mọi thứ chìm vô mộng mị li bì, tui mới dám lôi cái tôi mình khỏi vỏ để đối diện với nó. Trước mắt chỉ là sần sùi, gai góc, nhưng tui muốn liều mạng một lần. "Miễn đéo chết là được!".

Và em đã trở lại, một nửa hình bóng, một nhúm xúc cảm, nhưng lại đầy kỷ niệm đau thương và kỳ vọng dang dở. Dù cho run rẩy, ngại ngùng, nhưng tui vẫn dũng cảm thổ lộ một mảnh nhỏ lòng mình.

Nếu đêm nay trời đổ mưa thì tốt quá. Không gian hơi ngột ngạt bí bách. Sự dũng cảm vẫn chưa đủ khơi thông cho dòng chảy xúc cảm tuôn trào. Sau vài câu tâm sự, câu chuyện trở về bế tắc như lẽ dĩ nhiên.

Đã mấy tháng qua rồi, đã nghe anh em bạn bè chửi cho vì hành động ngu dại rồi, tui vẫn chưa học kịp cách làm đúng. Trước một hiện tượng phổ biến của tình yêu, bạn bè tui chỉ biết quay lại coi tui nức nở rồi chậc lưỡi tiếc nuối.

Chợt nghĩ, nếu đủ dũng cảm hơn nhiều nữa để nói toẹt luôn được bao tâm tình ứa đọng, thì màu đen, hay màu nhiệm sẽ xảy ra? Trong lúc còn chần chừ, ngày mới âm thầm nhảy số, soi trong ánh mắt hèn hạ sợ trách nhiệm của tui...

Không có tình yêu nào được cho là tiêu chuẩn, là mực thước để đường kẻ hành vi lần theo, chỉ có trái tim vốn đui mù, không não, thích tung hoành theo kiểu cách cá nhân thường tình. Chả ai khen, chả ai phạt, tự gieo mưa dông, rồi tự lầm lũi một mình khóc ướt. Đôi bài học tháng năm không ai trả, điểm thấp hay cao cũng chỉ là cái giải ao làng trong mối quan hệ hai người. Sứt mẻ, chắp vá, cũng mong sao cho “xài được”, còn đẹp hay xấu thì có quan trọng gì nữa đâu?

Mới nghe thì cũng gật gù công nhận tại thấy cũng đúng, mỗi người có một góc khuất mà nơi bóng tối tâm hồn đó, họ đã vươn lên mạnh mẽ để trở thành nhân cách đối diện với chúng ta. Ai cũng có cuộc đời riêng, nên việc so sánh đối phương với người khác vô tình đưa sự phấn đấu bền bỉ của họ đi vô điểm mù của cuộc trò chuyện, rồi họ sẽ cảm thấy chưa đủ tôn trọng, còn ta trở thành người có góc nhìn thiển cận hạn hẹp.

Tuy nhiên, về mặt nhận thức thì có lẽ ai cũng biết dưa muối thì mặn hơn bánh trung thu, con sư tử thì khỏe hơn con mèo, và con chim non bình sinh phải bay nhưng nếu không có chim mẹ dạy dỗ thì đôi cánh thành vô dụng...

Nhìn chung, khó để nhận thấy nỗ lực của người khác chỉ với cái nhìn hời hợt bên ngoài, mà cần thời gian thiệt lâu soi xét, đồng cảm, cùng trải nghiệm, và phải được truyền đạt lại câu chuyện thì mọi thứ mới rõ ràng được.

Khi đọc vị được nội tâm của đối phương, thì ta sẽ bớt những câu phán xét thiếu cơ sở như:

- Anh không yêu em như người yêu cũ đã yêu em
- Ông Nguyên Vũ ổng đi tu mà vẫn giàu, sao mày không làm được giống ổng
- Bạn bè ai cũng học giống như con, vậy thì con đi thi điểm kém hơn mọi người là không thể chấp nhận được...

Thay vô đó, ta đưa ra những đánh giá công bằng hơn về mặt số liệu, để khi người khác nghe được họ biết cần phải cải thiện điểm gì:

- Anh không cho gia đình em nhiều tiền như người yêu cũ thiếu gia đã cho em
- Ông Nguyên Vũ ổng đi tu chỉ với 2% giá trị tài sản của ổng, còn mày đi tu rồi lấy gia sản đi từ thiện hết nên giờ mày nghèo
- Bạn bè ai cũng học giống như con, nhưng mấy môn thi cử lần này đều nằm ngoài năng khiếu của con, thiệt là xui cho con, nhưng cũng là bài học để con cần mở rộng mảng kiến thức không thuộc năng khiếu của bản thân

Đây chưa phải giải pháp hoàn chỉnh, nhưng sẽ giúp được xíu cho những tình huống bắt buộc phải phân biệt và so sánh. Trải dài quá trình tiến hóa, tư duy nhận thức của động vật cấp cao, từ thằn lằn cho tới voi, cho tới con người, đều biết phân biệt và so sánh. So sánh là để phân biệt. Phân biệt sinh vật cùng giống loài bằng cách so sánh dáng hình và màu sắc, phân biệt đồ ăn với đồ thải, phân biệt người lạ với người quen, con cùng đàn với con khác đàn...

Trong xử lý tình huống thực tế, cố gắng đưa ra dữ liệu cụ thể để so sánh, từ đó giúp phân biệt tình hình hiện tại đang nằm ở ngưỡng phản ứng ra sao.

Xe Phương Trang đã dừng bánh, tui cất thu dọn hành lí rồi nhờ trung chuyển về bến Thành Bưởi. Ông lái xe có một giây ngơ ngác tinh tế, chỉ có tui ngó thẳng vô mặt ổng mới nhận ra.

Bến Thành Bưởi hoang vắng, đối lập với Phương Trang náo nhiệt rực đèn và xe. Tui chỉ dừng chân một xíu trước cổng, ngó nghiêng trong không khí lạnh cắt da cuối đông. Thành phố mù sương nay không thấy sương mà thấy sướng. Sướng là tại vì thời tiết quá thuận lợi để đoàn tụi tui xuất phát chặng 55 cây số xuyên rừng thông La Bá.

Kế hoạch hành trình dài 3 ngày đêm, nên tui đã chuẩn bị tương đối kĩ lưỡng suốt cả tuần qua. Mọi thứ có vẻ đã đủ đầy, ê mà khoan nha, hình như khúc ruột tui cũng đang đủ đầy. Nhớ bữa hôm qua lúc còn ở Chợ Lớn, bất tử thèm sủi cảo nên làm một tô hơi bự hay sao. Một đêm trên xe đò chòng chành, có lẽ khúc ruột đang cần được “thải độc” rồi.

04:00 sáng, đứng dọc Lữ Gia, kì thực chưa thấy ai thức dậy. Đây là chợ Phan Chu Trinh, sáng ngày thì đông, sáng sớm vắng que. Ngó tới ngó lui trong cơn mắc ẻ, mồ hôi đổ giữa trời lạnh, tui thấy trước mắt có ánh đèn mờ, và một ông chú già dựng cái xe đạp, vô ngồi thư thái… Thì ra đó là một quán cà phê bình dân, tại trời tối quá tui thấy biển hiệu, quán cũng vừa mới mở nên chưa có khách, ánh đèn vàng vọt nhẹ trầm chìm vô không gian…

Lựa chọn gì tầm này, tui vác ba lô bước vô quán dõng dạc, cho li sữa đá, rồi nhanh chóng tháo đồ chạy tuột vô cầu tiêu. Phải nhanh chóng lên, đau bụng quá rồi, và cũng tranh thủ chớ lát nữa khách đông thì ngại lắm!

Ngồi yên vị trên bồn cầu rồi, sau lượt xả thải đầu tiên, cơ thể nhẹ nhõm, tui bắt đầu nhìn quanh thu thập thông tin và đánh giá tình hình. Quán cà phê bình dân nhỏ xíu, hẹp, không gian ấm cúng, khách ngồi san sát nhau. Lúc tui vô thì chỉ có 1, 2 người lác đác, lớn tuổi, tới đây chỉ để uống cà phê nghe nhạc, chìm vô không khí giản dị. À, nhạc, quán mở loa mấy tình khúc vàng son xưa cũ, chất lượng âm thanh như tui đang ẻ, nhưng nó lại quen thuộc với kí ức nghe nhạc thời đói nghèo. Tiếng nhạc đưa đẩy vô tận trong nhà cầu, tui ẻ rất chill. Quay qua không gian quanh thấy chật chội, chắc chưa tới 1 mét vuông. Có cái vòi nhỏ xíu lắp gần sát mặt sàn, để rửa li khỏi văng nước, xà bông xếp đống trong góc, phía trên là cái đèn cảm ứng trắng nhạt, rồi tự nhiên đèn tắt!

Đi ẻ trong nhà vệ sinh có đèn cảm ứng, vừa ẻ vừa múa để đèn không bị tắt, tui đã nhận ra vậy. Thế là tui phải lấy tay quơ qua lại trên nền nhạc không lời trước 75 (liên khúc keyboard không quảng cáo) đang mở ngoài quán, múa từ Vọng Gác Đêm Sương tới Thành Phố Sau Lưng. Múa may mỏi tay thì nhấp nhổm deet lên xuống theo con beat số 49 Lâm Đồng, giữa thời tiết 18 độ của Đà Lạt, vậy mà cũng hiệu quả, đèn rọi sáng trưng thấy Bóng Nhỏ Đường Chiều của bản thân nhún nhảy trên bờ tường rêu mốc cầu tiêu Quán Nửa Khuya.

Người Đà Lạt Mộng Mơ hông thích xài vòi xịt đít, phải ngồi dưới sàn lấy nước từ cái đầu vòi thấp tè, và lấy xà bông rửa chén để rửa đít cho sạch. Buổi sáng Sương Lạnh Đầu Đông buốt giá, mông nở nang chợt bỗng chốc thu bé lại vừa bằng một cô gái xứ Thành Phố Buồn.

Xong xuôi sạch sẽ, tui kiểm tra lại không gian coi mình có để văng cái ẻ đâu đó không, có vô tình làm hư hao đồ đạc gì không. Rồi mặc quần, ưỡn ngực, vểnh mặt, hùng dũng bước ra khỏi cửa. Cái đèn cảm ứng lại chớp tắt!

Ú òa! Quán giờ đã đầy người. Nhạc bự quá không nghe, bước ra thấy hết hồn. Chị chủ quán ngó tui mắc cười quá, chắc định nói gì với tui nhưng bận làm nước nên cũng chưa kịp nói gì. Tui trở lại cái sa lông bày đồ trekking dựng vội vàng của mình, có 2 bác lớn tuổi đã ngồi kẹp 2 bên, phải xin phép bước qua trước mặt để vô chỗ ngồi. Ly cà phê sữa đã bày sẵn, trời lạnh nên đá chưa tan mấy.

Trước khi ẻ thì nóng ruột. Ẻ xong cũng vừa hết bài tập thể dục buổi sáng, nóng người. Kẻ Ở Miền Xa như tui ưa ngồi mấy quán bản địa Căn Nhà Ngoại Ô vầy, nghe lỏm biết bao câu chuyện đời sống xã hội, như vi trùng mới, đổi mẫu chứng thơ, sát nhập tỉnh, tinh gọn chánh quyền... Đâu đó có ông già rít điếu thuốc rồi la lớn ĐMCS, lát sau thấy ổng đi mua cơm sườn dìa ăn quán điểm tâm.

Anh bước về lững thững
Mây đọng trong mắt đầy.
Gió chiều đi không vững
Vấp ngã vào chông gai!

Thương em như gió cát
Hất tung bụi miệt mài.
Anh buông tay chiều đó,
Cho em về ngày mai.

Sóng bắt đầu từ gió
Gió bắt đầu từ đâu?
Anh cũng không biết nữa...
Nhưng chẳng còn khổ đau!

Chợ Lớn, 20240103

Tự hào về năng lực bản thân không phải điều gì sai trái, đó là tâm lý bình thường của mọi động vật có tư duy, không chỉ loài người. Đèn măng-sông thì khác với hải đăng, tỏa sáng để soi đường dẫn lối cho người bước lạc, hay là chỉ để phát huy hoàng cho bóng đêm biết nó chói chang?

Tính từ lúc thành lập cuối tháng 05/2023 tới hiện tại cuối tháng 07/2023, vẻn vẹn 2 tháng, nhưng một nhóm khoe thành tích nọ đã thực sự làm khuynh đảo mạng xã hội. Hôm nay thấy người lập nhóm tuyên bố đóng nhóm. Ngoại trừ các tin đồn bán nhóm, bị thanh tra, bị tấn công công nghệ, điệu hổ ly sơn... Tiện nghĩ quyết định đóng nhóm, và đóng luôn trào lưu này là một điều đáng tiếc.

Có lẽ đôi lần, chúng ta thường nhìn xã hội bằng con mắt chán nản, vì bản thân ta chả làm được gì ra hồn, đốc thúc người khác thì họ chẳng hứng thú làm, mà xã hội thì cứ trơ trơ trụi trụi chả ai giúp ta thành công.

Có một tầng lớp trí thức thực đang đóng góp không nhỏ định hình cộng đồng chuyên môn của họ, ta gọi họ là tinh hoa. Trước giờ tinh hoa hiếm khi xuất hiện ngoài đám đông, nay xuất hiện bất tử làm ta hết hồn, á à, thì ta bây ở đấy giờ ta mới biết.

Chúng ta chưa đủ cố gắng để tiếp cận tầng lớp tinh hoa.
Chúng ta chưa đủ may mắn để tiếp cận tầng lớp tinh hoa.
Chúng ta chưa đủ duyên sự để tạo động lực và thời vận.

Như là, bạn nào cần học tiếng Anh sẽ biết anh K, thầy M, chị V,... chứ nghệ nhân dệt lụa thì chắc ít nghe tên. Tương tự, ai lặn biển thường nhắc anh T, chị T... người làm văn hoá sẽ rất nể anh K, bạn B... dân đi phượt thì quá quen với anh L, anh K... Cứ thế, tinh hoa có quyền khuấy đục cái ao chuyên môn của họ, tôm tép phải hưởng ứng.

Tinh hoa thì giỏi chuyên môn. Thông thường sẽ kèm với ứng xử văn minh, học thức. Tinh hoa cũng thường giàu, và vì giàu nên họ hiếm khi xấu xí. Bằng con mắt đố kỵ, ta ngay lập tức scan để so sánh họ và ta, xem giống khác nhau như nào!

Ám hồn ganh tị càng lớn mạnh khi tinh hoa có quá nhiều điểm chung với ta, nhưng họ lại là tinh hoa, còn ta thì không. Những cái ta đang thấy họ đều vượt trội cả. Đau đớn thay, họ vượt trội trên những chuyên môn mà ta cũng đang theo đuổi và tự kỳ vọng. Chí mạng hơn nữa, tinh hoa bằng hoặc nhỏ tuổi hơn ta!

Trước đây, ta biết bản thân không phải tinh hoa, vì ta tin ta chưa hội đủ duyên sự để lột xác. Ta tin ta là măng tre mầm trúc, là ve sầu ngủ đông, là con công còn trẻ, là con nghé chưa sừng... Ta, nữ thần Aergia tuyên bố thách thức cái ao xã hội dám chờ, thì ta dám trỗi dậy, "làm gì đó" để "thay đổi xã hội".

Xã hội thực tế không được hoà giải bằng biến đổi Laplace, ta thấy tinh hoa quanh ta rất giống ta, mà lại khác ta, cứ như con mèo của Schrödinger, nên trong lúc sục sôi, ta chọn cách xét lại bản thân để xem ta có còn cái găng tay vàng nào khác để chặn cú sút flex kia hông. Thôi, thủng lưới rồi, var viếc cmj nựa.

Nghỉ game? Cố đấm ăn xôi?

Nhiều người, đa phần người trẻ, sống trên mạng xã hội nhiều hơn ngoài xã hội, bị xâm chiếm nhận thức trực diện bằng một trận blizt chớp nhoáng trong vòng 2 tháng, hạ gục cái tôi xã hội mềm oặt yếu đuối, nhỏ bé nhất trên đỉnh Maslow. Ứa nước mắt nhận ra vị trí của ta nằm trong lõi địa cầu, công tình sống ảo suốt bấy lâu nay, tưởng là hào quang rực rỡ, ai dè là thất bại sinh học của Darwin, chắc có ai đó sẽ trở nên lầm lì lowkey tự ti đi nhiều.

Nhưng, chính lúc này ta hiểu hơn, ta là vũ trụ, vũ trụ là ta. Những tinh hoa kia là NPC được vũ trụ tạo ra cùng game tu đời, để cho ta các daily missions, tu luyện linh hồn ta.

Trong các trò chơi đối kháng, mấy đứa hay đi feed mạng thường đổ thừa team ngu. Tới lúc chết còn nghe văng vẳng "ít ra t cũng làm địch lộ vị trí cho tụi bay win". Những người chơi này thường không có bàn kiến tạo trong trận, nghĩa là, thắng hay thua họ không đủ năng lực quyết định.

Nhưng họ vẫn tin họ hy sinh vì giá trị. Giống như cách nhiều người quanh ta nghĩ. Theo xã hội thông thường định nghĩa, ngoài sự lười biếng và ngạo mạn, họ còn phạm thêm tội ghen tị, rồi dẫn đến thù hằn. Thế là đã quá nửa Thất Đại Tội. Loại bỏ mọi quan điểm cá nhân, đúng hay sai nằm phụ thuộc vào tình huống nhìn nhận và sự cởi mở.

Ít ra cũng đã có các chuyến bay giải cứu.
Ít ra cũng đã có đường phố sạch đẹp không rác.
Ít ra người dân cũng đã tôn trọng vỉa hè quận 1.
Ít ra...

Cú hích xã hội sẽ làm cho các tầng lớp ưu tú tạo nên tách biệt rõ ràng hơn, khoảng cách giàu nghèo tăng rõ, đẳng cấp tài năng và tài chính phân bậc tường minh. Song ở tầng đáy thì chúng sanh bình đẳng.

Cú hích đó là cú tát dữ dội vô mặt người. Ai còn mơ mộng thì chùi ke ngồi dậy, ai chưa nạp VIP mà vẫn muốn đua top thì tranh thủ… Còn không thì, đến Thiếu Cơ Hoàng cũng phải im bặt!

Và phải cảm ơn cú hích nhận thức đó, chính được tạo ra từ cái trào lưu flex!

Tiếc là, trend flex chưa kịp nhạt nhưng bữa tiệc đã phải tàn. Kết thúc khi đang ở pha log sẽ là một kết thúc đẹp (tình chỉ đẹp khi tình dang dở, nên nghỉ thở khi thuở thanh xuân). Xã hội sẽ nói về nó nhiều hơn, vì làn sóng tư duy mới sau giai đoạn Hậu Covid, chúng ta nhận được nhiều bài học giá trị mà thời khác khó có cơ hội:

1. Lần nữa khẳng định sự muôn màu của xã hội, muôn màu giai cấp và tầng lớp. Bạn là mè hay chép?

2. Chúng ta được tiếp cận đến những nội dung selfhelp thực tế, nhưng nửa vời, kiểu, tôi tài giỏi, còn bạn có thế hay không kệ bạn, tôi flex cái đã!

3. Tài năng của con người rõ ràng không bình thường ở mức thường dụng, nó phải ở cái tầm mà bản thân ta còn méo từng nghĩ rạch ròi ra được.

4. Tự trọng, tự trọng, tự trọng. Dù có nghèo hèn cũng phải tự trọng. Không ngừng thương yêu bản thân.

5. Bắt đầu định hướng thêm về duyên số, chọn tiếp tục tích đức hay cứ tức đích mà chỉ biết overthinking tự hủy hoại thần trí.

6. Xã hội quan tâm đến flex khoe thành tích nhiều hơn clip lắc đít trên top top, hay những trò nhảy theo điệu nhạc y hệt như nhau.

Sau ít ngày, mấy nhóm flex ăn theo sẽ mọc lên như nấm sau mưa, là mầm non nảy lá từ lõi trái cây chín rụng. Có thể trào lưu này sẽ hạ nhiệt, hoặc biến tướng thành các kiểu quảng cáo doanh nghiệp. Nếu bạn đã từng được nghe flex chân chính flex mượt mà, bạn cũng đã đủ duyên lành rồi!

Rửa hồn đi, cho tĩnh
cô đọng nhân tâm tinh
thiên can tự vận tính
chớ cân nhắc lý, tình.

Tui hỏi bán ở đây được hàng hông?

- Lai rai, buổi sáng công nhân ra ngồi cà phê nhiều hơn, khuya thì tan ca mới có lác đác người ra. Lúc mua gói mì, lúc kiếm chuyện nói xà lơ chơi cho đỡ buồn. Đêm nào ở đây cũng cô đơn hết!

Con đường này đâm thẳng đi đến một mảnh làng mũi bờ, là đường cụt. Đường rộng 6 làn xe nhưng hông có ai lại qua. Trùng điệp ánh điện soi câu lên bầu trời ngộp sao.

- Đêm nào cũng cô đơn hả?

Sâu trong lòng mắt, người đàn bà ngần ngại nặn ra một lối văn nói bình dân nhưng đầy cảm xúc:

- Thiệt mà!

Hơn hai mươi mùa nắng lạ đã qua, nếu có ai được Trịnh gởi gắm hãy sống giùm tôi trên cõi tạm này, họ đều tin và yêu những khoảnh khắc bình thường ngẫu nhiên mà biết cho đời chút ơn.

Bên đời hiu quạnh này, thực ra ta luôn luôn một mình đi mãi trên đường mà gần như tuyệt vọng. Gia đình, bạn bè, người tình, cũng chỉ lại gần với nhau nối vòng tay lớn để góp lá mùa xuân, chứ không là những linh hồn cứu rỗi ta bằng chính ta.

Sau khi thỏa mãn hoa vàng mấy độ, rồi một ngày vinh quang nọ, ta vinh hạnh nghe tiếng lời thiên thu gọi, thì hãy cứ vui như mọi ngày, niềm nở và tử tế trút bỏ sạch sẽ những phôi pha, những con mắt trần gian, những cái níu tay nghìn trùng, chậm rãi nhìn những mùa thu đi giữa khói trời mênh mông.

Ngày ta ru ta ngậm ngùi, dù còn nhớ hay đã quên cũng không mong tay mang theo nề nặng, chỉ xin trả nợ người những tiếng thở dài, để cỏ xót xa đưa.

01.04.2001 - 01.04.2023

- Mình sẽ không bị ướt mưa, hoặc bị nắng...

Đó là những thứ bạn không-nhận-được, không đúng câu hỏi!

- À, thì mình nhận được sức khoẻ tốt do không dính mưa, hoặc làm da đẹp do không ăn nắng! Ý Mèo dị hửng?

Chắc do câu hỏi mình xàm xí quá he. Mình muốn hỏi về kết quả trực tiếp nhận được khi che dù cơ.

- Đúng là câu hỏi xàm thiệt, nhưng Mèo cần hiểu rằng, nhiều thứ người ta tạo ra không phải để "nhận được điều họ muốn", mà là để "tránh khỏi điều họ không muốn" cơ.

- Những thứ này có thể sẽ không có hiệu quả đặc thù, vì sẽ có tỉ tỉ thứ khác thay thế được. Như không có dù thì có thể mặc áo mưa, hoặc là trú trong nhà, xức kem chống nắng...

- Nhưng trải nghiệm khi nhận lấy những điều không mong muốn xảy ra, người ta sẽ lựa chọn được thứ có thể giúp họ phòng tránh những rủi ro hiệu quả nhất.

- Còn nếu không có trải nghiệm thăng trầm, ít người nghĩ xa xôi đến việc "giảm thiểu rủi ro" lắm.

- Mà, tự nhiên có mỗi cây dù sao tụi mình trở nên triết lý vậy, Mèo?

Vì mình sắp xếp dù lại, chúng ta sắp đối diện với những điều không mong muốn rồi đó!

- Ê!

Q. hỏi, em sắp đi hả Mèo?

Trên xe lặng im, Q. là người cuối cùng biết tin. Thấy con mắt hắn đỏ au nheo tít lại, chắc do hoàng hôn vô duyên múa may giữa cảm xúc lẫn lộn của tụi tui.

Chuyến xe du hành khắp miền nỗi niềm, lúc bất chợt, lúc được dự đoán trước. Ví dụ như cu H., cu S., mỗi khi tui hỏi hôm nay đi đâu, nó trả lời vanh vách. Vậy mà, khi anh em hỏi lại tui: Anh Mèo, anh sẽ đi đâu?

Tui nhìn nắng chiều rồi nheo mắt.

- Q., hoàng hôn khó chịu quá hen!

Cu H. lúng túng lật giở bộ hồ sơ, cu S. chống cằm nhìn ngó dòng xe vô tư lự, lãnh cảm trôi nhẹ theo dòng chảy tấp nập của cuộc sống mưu sinh.

Q. bắt đầu tâm sự, thế là tui vô thế trở thành người mang tội, vì đã không đủ tâm trí để lắng nghe Q. nói như mọi lần.

Kệ đi, mấy khi được buồn ở thành phố nhộn nhịp đầy sức sống này chứ, hén!

Bên cạnh những chuyến xe đường dài còn là vài ước mơ dang dở.

Có anh bạn già cựu hướng dẫn viên du lịch, đã về hưu, tâm sự với mình rằng, hồi xưa anh cũng đi như mình, lêu lổng cho cuộc sống tự tung hứng cuộc đời. Một ngày nọ thức dậy, khi thấy mình không còn được nổ máy xe, trời đất sụp đổ. Anh về ở ẩn một vùng quê Ninh Thuận, không ngừng nhớ về những chặng ruổi rong...

Mình nói, chà, nếu hồi đó anh cũng thi đua công chức như bao người, thì giờ không ít thì nhiều, cũng có cơ ngơi mặt phố, con cháu hãnh diện ha!

- Rồi mày chịu chấp nhận đánh đổi như vậy hông?

- Hông anh!

- Tao từng tuổi này, cũng hông biết sống thế nào mới là sống đúng, nhưng dù tao có sai, tao vẫn hài lòng về nó mày ạ. Chỗ anh em tao cũng muốn khuyên mày một câu gì đó, nhưng rồi khi định mở miệng tao lại không biết phải nói gì, mày nên như tao, hay là, đừng nên như tao...

- Anh bạn àh, anh khuyên em cũng đếch nghe đâu, có phải, hồi đó anh cũng vậy mà, phải hông?

- Ờ, vậy cứ theo cách mình muốn thôi, mày!

Bữa đó, anh uống nhiều rượu. Còn mình thì không nạp cồn được, chỉ liên tục châm lửa. Hơi rượu tỏa ra trong khói mờ. Cả hai không biết đang sắp say mèm hay vừa thức tỉnh.

Tiếng sáo trâu kêu cái bụp. Từng con trâu to bự lũ lượt bì bọp, lững thững bước đi trong màu chiều loang đổ. Giống cảnh thượng đế vừa đánh rơi lọ màu khi ngài vẽ nên bầu trời tuyệt mỹ này.

Bạn tui chở tui ngồi phía sau, nói mùa này nước úm, cây cối buồn thiu, người ta chỉ ra đồng để câu cá thôi. Có con bìm bịp xổ ra bất tử, kêu bằng cái giọng mờ đục đặc trưng, vang vọng cả mảnh trời cam tím.

- Nhìn buồn he!

Ở đây, mọi thứ được tạo nên hình vóc để người ta nhìn vô, thấy buồn, đặng người ta hiểu được người ta đang sinh sống ở nơi khác sung sướng hơn. Ví dụ như tui, nhìn biển nước mênh mông, tui lại so sánh:

- Phải như vùng tao người ta đắp đê...
- Ở chỗ tao thì người ta tổ chức đua ghe...
- Có bồ tao ở đây tụi tao ra đồng choạc nhau! Hấp thụ linh khí đất trời...

Vắng quá, tụi tui cười đùa huyên náo cả mé đồng ngập tang tóc. Mấy bụi cỏ năn hùng vĩ chải gọn như tóc người, cũng tung ra từng đợt cùng gió đồng. Chỗ này có đàn trâu này, phía xa bờ mé kia có đàn trâu kia. Trâu ở khắp nơi, một hàng dài lầm lũi, đen thui, tự hiểu phận mình, khoan thai.

Cảm tác trong chuyến xuất ngoại đầu đời - Hành trình Du Huế 2023
Svay Rieng, Campuchia

Vội che đi một mắt
Nửa mặt. Nửa nụ cười!
Lòng người chưa vết vỡ
Hồn mình lỡ nứt đôi.

Trời mưa như nước xối
Lem ướt kẽ tay rồi!
Tình nay sao lạ lắm,
Càng nhận càng thấy vơi.